« Ur gwallzarvoud c’hoazh », a lâr Bernard Trubuilt, maer Groñvel, kêr Aodoù-an-Arvor e-lec’h m’emañ staliet mengleuz andaluzit Imerys. D’ar Yaou vintin-mañ e oa bet kelaouet an dilennad gant ar bomperien e oa c’hoarvezet ur gwallzarvoud gant ur produ kimikel e-kreiz al lec’h greantel bras.

Servijoù ar Stad a oa bet kelaouet eus an traoù da 8e45. Hervez ar prefeti ez eus bet « ur bern moged » degaset gant ur « meskaj dre zegouezh ». « Ur fazi degas a zo bet, a zispleg Bernard Trubuilt. Ur produ, poliklorur aluminiom, a zo bet skuilhet en ur c’hef ennañ asid sulfurek, o lakaat ur reaksion gimiek da c’hoarvezout. »

Gweladennet e oa bet al lec’h gant an dilennad diouzh ar mintin evit merañ an holl dud degouezhet war al lec’h : pomperien eus Aodoù-an-Arvor, skoazellet gant o c’henseurted eus Penn-ar-Bed, hag ivez meur a c’hirri-polis hag ambulansoù a oa bet bodet.

Ar prefeti a ro da c’houzout, e-keñver kizidigezh al lec’h greantel-mañ hag ar seurt darvoud, eo bet lakaet e pleustr gant an skipailhoù reolennoù liammet ouzh ar riskl kimikel hag ar protokoloù NRBC (nukleel, radiologel, biologel ha kimikel).

Dre holl, dek karr benaket, 43 pomper (nav eus Penn-ar-Bed e-barzh o zouesk), tri den eus ar SAMU, soudarded eus strollad departamant ar jandarmerezh hag arbennigourien eus unanenn departamant Direktion rannvroel an endro (Dreal) a zo bet kaset war ar lec’h.

« Ur perimetr 300 metr surentez a zo bet savet ivez gant ar jañdarmed, evit ma c’hallfe ar skipailhoù stummet war ar riskl kimikel, ober pezh a faota evit gwarantiñ surentez al lec’h hep bezañ trubuilhet », a zispleg ar pennoù bras.

Un bilañs kentañ bet roet da 2 eur goude kreisteiz, a lakae da c’houzout e oa bet kemeret e karg daou zen « evit evezhiañ », met ne oant ket bet lakaet da vezañ gloazet pe en arvar.

Da 7 eur 45 diouzh noz a oa deus a daou aet da c’hwec’h a den kemeret e karg « evit evezhiañ », en o zouesk a oa bet kaset unan d’an ospital Karaez, « hep merk ebet a c’hrevusted gant o yec’hed ».

« Nemet gant an c’hwec’h den-se a oa bet tapet gant an darvoud, n’eus ket riskl ebet nag evit yec’hed an dud nag evit an endro kar benn ar fin ‘neus ket bet nemet kementadoù bihan a brodu a zo bet skuilhet », a lâr ar prefeti.

Dilec’hiet e oa bet an uzin « evit evezhiañ », hervez ar prefeti. « Daou zen a oa e-kichen an darvoud a zo bet graet war o zro gant ar bomperien. N’int ket gloazet pe en arvar. Pa seller ouzh ar c’hementadoù skuilhet, n’eus riskl ebet da gaout un efed war yec’hed an dud pe war an endro. »

N’eo ket dister lec’h ar gwallzarvoud-se. War-dro 20 tonennad asid sulfurek bep bloaz, pe 7.800 litrad diluet bemdez, a vez implijet gant an uzin neuñviñ, hag ivez danvezioù kimikel liesseurt evit dispartiañ an andaluzit, ar maen-douar klasket, diouzh ar peurrest eus ar vengleuz tennet.

Koulskoude eo bet kuzhet implij ar produioù kimikel-se abaoe pell gant ar strollad Imerys, a oa c’hoazh o tisklêriañ er mediaoù e miz Gouere 2025 e oa bet graet an treuzfurmiñ andaluzit « gant dour hepken ».

Lakaet eo bet war wel an titouroù gant un implijad kozh e oa bet gourc’hemennet dezhañ gant Imerys goullonderiñ an tankoù gsantat ha sulfonat war an douar. Hervez titouroù bet tapet gant Splann! e oa bet skarzhet ouzhpenn 3.000 litrad produioù kimikel en un doare direizh e miz Kerzu 2021.

Da-heul ur c’hlemm savet gant kuzulier kozh an enebiezh Jean-Yves Jégo eo bet digoret un enklask gant prokulor Sant-Brieg, diazezet war hon disoc’hoù. Astennet e oa bet an enklask goude ma oa bet embannet titouroù nevez d’an 10 a viz Gwengolo diwar-benn al labourerien oc’h alaniñ poultr silik toksik-kenañ ha kañserogenek.

An darvoud diwezhañ-mañ a ouzhpenn d’ur roll hir a lak Imerys da vezañ breskoc’h-breskañ. E miz Kerzu tremenet, Splann ! diskuliet en deus un darvoud saotradur nevez a denne da ouzhpenn 15 milion a litradoù dour-beuz asid saotret gant metaloù pounner, a oa bet taolet a-us da Virva Natur Rannvroel Groñvel hep ma vefe bet kemeret e kont gant e rener, ar gevredigezh AMV.

Rediet eo bet an embregerezh da adwelet he merañ dour ar mengleuzioù dre un dekred embannet gant ar prefeti d’an 21 a viz Gouere. Heuliet e voe gant un eil dekred d’ar 5 a viz Eost o lakaat reolennoù ouzhpenn war Imerys Groñvel abalamour d’un darvoud saotradur all c’hoarvezet e penn-kentañ miz Gouere, evel ma oa bet embannet gant hor c’henlabourerien en Ouest-France.

Ar gwalldaolioù hag an darvoudoù saotradur a-stroll-se a laka enebourien ar vengleuz da adneveziñ o c’houlenn evit paouez gant an obererezhioù war al lec’h. « N’eo ket posubl d’an embregerezh kenderc’hel gant hec’h obererezh er stad m’emañ bremañ he savadurioù hag he fratikoù », a zispleg ar gevredigezh Réfrac’terres.

« Ar meskaj dre zegouezh a c’hoarvezas ar mintin-mañ goude un heuliad darvoudoù a zo c’hoarvezet er bloavezhioù diwezhañ », a lâr ar prefeti. Ouzhpennañ a ra e oa bet galvet renerezh Imerys dija e-barzh evezhiadennoù an aozadur.

« N’eo ket bet harzet an obererezhioù mengleuziañ », a gendalc’h ar prefeti. « Gallout a raio an uzin treuzfurmiñ adkregiñ gant e obererezhioù normal a-benn nebeut. Evit ar pezh a sell ouzh an uzin neuñviñ, lec’h ma’z eo lec’hiet ar c’heflusker gwallet, e vo heuliet a-dost gant servijoù ar gouarnamant an oberoù graet gant Imerys evit diskoulmañ ar gudennoù a zo bet kavet. Un diferad-prefed hag ur c’hemenn ofisiel a vo embannet da Imerys warc’hoazh [18 a viz Gwengolo notenn], o lakaat addigeriñ al lec’hienn da vezañ diouzh ar c’hefridioù surentez klok. »