Tost eo bet da vodad broadel an tabut foran mont da get abalamour d’al lezenn eeunaat, kinniget gant Michel Barnier e 2025. E miz Gwengolo 2026 emaomp hag hervezoc’h zo labour d’ober c’hoazh evit pezh a sell ouzh an demokratelezh-endro…

Adrien Bouzonville : N’eus ken mont en un ti-kêr evit kompren pegen start e vez, evit ar geodedourien a fell dezho emellout er vuhez foran, lakaat o fri er c’huzuliadennoù pe en enklaskoù publik. Anzav a ran n’am boa ket taolet evezh ouzh an dra-se a-raok. Pa z’on distroet eus Aostralia ha Zeland-Nevez on bet skoet gant kement-se. Du-hont ne chom ket an dud da dermal : kerkent ha ma welont e vez lakaet diaes o buhez pemdeziek gant ur raktres bennak e kustumont damantiñ d’ar pennadurezhioù. Ha peurliesañ e vez efedus buan a-walc’h.

E Bro C’hall n’eo ket heñvel ?

Amañ ne soñj ket an dud er memes mod. Diaes kenañ eo sezisañ ur prefed da skouer. Mont da glemm en archerdi a c’hell bezañ gwelet evel ur c’holl amzer, d’ar gwellañ tout, pe evel ur mod flaterezh, d’ar gwashañ. Ober kement-se ne vez ket degemeret mat, pa vez kavet reizh e vije tud o c’houzañv diwar noazadurioù.

En tu-hont da soñjoù ha modoù d’ober disheñvel eus ur vro d’eben, penaos e c’heller objektivañ ar mod da glevout ar c’hwezhioù ?

Pemp lizherenn a c’hell displegañ an dra-se e galleg : FIDOL. Ul lizherenn dre griter : F evel «fréquence» da lâret eo pegen alies e c’hoarvez vije c’hwezh fall, I evel «intensité», da lâret pegen kreñv e vez ar c’hwezhioù ha D evel «durée», kement ha gouzout pegeit e pad ar prantad c’hwezh fall. Goude avat, gant an O, eo diwar ar saozneg e vez muzuliet an offensiveness, a c’heller treiñ gant an « annoazhded », evit gouzout pegen dic’houzañvus ez eo. Evit echuiñ eo teiryezhek an L pa zo kaoz da anavezout al lec’h ma vez klevet ar c’hwezh fall.

Komz a reomp eus an demokratelezh a-fet endro ha deus an doareoù ma c’hell ar geodedourien emellout, perak ‘ta e respontit diwar-benn ar c’hwezhioù en endro ?

Rak er raktresoù labour-douar pe er reoù greantel ne vez ket pledet kalz gant ar c’hwezhioù pa vez kaoz da evezhiañ an endro.
Subjectivel kenañ eo an noazadurioù a-fet c’hwezh. Pep hini a c’hell klevout ur c’hwezh en ur mod disheñvel. Pa vez skuilhet hañvouez ingal war ar maez da skouer, daoust ha posupl eo bevañ tal-kichen? Torr-penn eo met hag eñ e chom gouzañvadus? Petramant e c’heller komz eus noazadurioù « dic’houzañvus » ?

Dre ma vez diaes da bep hini lakaat ur skeul war e santadurioù, ne vez ket pledet gant ar c’hwezioù er gevredigezh.
Pouezus eo e rafe trouz an dud hag e kasfent kelou d’ar strollegezhioù lec’hel evit ma vo klevet kaoz eus an noazadurioù-se. Met start eo kavout hag implijout an testenioù-se rak strewet int a-bep tu hag alies e vez sellet outo evel ouzh «santadennoù».
Evit talañ ouzh an diaesterioù-se hon eus krouet Odour.Live e miz Even tremenet. Ur savenn geodedel eo, e lec’h ma c’hell pep hini reiñ da c’houzout ha titouriñ ar c’hwezhioù bet klevet gantañ tro-dro dezhañ. Digoust eo ha n’eo ket ret reiñ e anv. Er mod-se e vo gouiet muioc’h diwar-benn ar prantadoù c’hwezh fall a vez dre ar vro.

Pa selaouer ac’hanoc’h e soñjer diouzhtu en « ifern a c’hwezh brein » o deus gouzañvet a-hed an hañv amezeien an uzin dispenn chatal marv e Plouvara (22). Ouzhpenn 140 anezho o deus implijet ho penveg e-korf div sizhunvezh…

D’an deiz a hiviv (d’an 11 a viz Gwengolo e oa bet enrollet an atersadenn-mañ) zo bet 301 testeni lakaet war Odour.Live. Ur wech enrollet en dataeg e vez lakaet evit pep darvoud ar c’houlz hag al lec’h resis m’eo c’hoarvezet. Er mod-se e c’heller titouriñ kriterioù ar FIDOL.
Ar pezh a zo dedennus eo e c’heller tremen deus an testeni hiniennel d’ur sell hollek ha frammet war an endro a-fet c’hwezhioù. Objektivel eo ar sell-se, ha neuze e vez talvoudus kenañ evit bouetañ ar c’hendivizoù gant ar pennoù-embregerezhioù pe atantoù, ar strollegezhioù lec’hel, pe c’hoazh servijoù ar Stad.

Padal e c’hellfe strolladoù ’zo implijout ho savenn evit kas d’an traoñ raktres-mañ raktres ? 

Gwir eo ez eus eus ar riskl-se, met n’eo ket gwall douetus hervezon. Atav e lavaran d’ar c’hevredigezhioù pe d’ar strolladoù annezidi e vije dañjerus evito embann gevier war hor savenn rak dre ret ec’h echufe fall an afer evito.

Brud fall a c’heller pakañ ouzhpenn-se p’en em daoler e-barzh seurt stourmoù, evel an hini bet kaset gant annezidi Sant-Donan ha Plouvara. Ur wech lakaet war-wel er mediaoù n’eo ket aes en em zisober eus ar vrud

Tud all a lâro ne c’heller ket mont war-raok gant an treuzkemm energiezh ablam da re a gendiviz. Petra a c’heller respont da gement-se ?

Un dra ret eo an treuzkemm-se met arabat ober an traoù forzh penaos. Dav eo kemer e kont an dilerc’hoù lec’hel a c’hell c’hoarvezout diwar lod eus an uzinioù-se.

E Breizh e soñjer kerkent en uzinioù metanizañ da skouer. Evit liesaat ar produiñ energiezh e c’houlenn ar Stad gant EDF kreskiñ ar produiñ « gaz glas ». Ha setu ar produer energiezh oc’h ober tro ar c’hambreier labour-douar evit broudañ ar metanizañ e-touez o izili. Petra a c’hell c’hoarvezout diwar-se ?

Da gentañ penn e ranker lavar e c’hell ur raktres metanizañ bezañ savet ha meret mat. Met gall a ra ivez degas noazadurioù a-fet c’hwezh ma ne vez ket graet mat war e dro. Gallout a ra c’hoarvezout ma ya ar sistem a-dreuz, pe c’hoazh pa vez degemeret ar pezh a ya da vouetañ ar metanizer, pa vez stocket al libistr a chom diwar ar metanizañ, pa vezont skuilhet war an douaroù…

Gwir eo e vez broudet kalz ar mod-se da broduiñ biogaz ha ne vez ket pledet kalz gant ar c’hwezhioù. Noazadurioù subjektivel sañset, hag a ranker « ober ganto », evit ma c’hello an treuzkemm energiezh mont war-raok.

E Breizh e vez kalz a raktresoù metanizañ dre ma zo kalz a atantoù sevel chatal. Met produiñ energiezh adnevezadus ne vir ket e ranker diwall ouzh an endro hag ouzh yec’hed an amezeien. Setu pal Odour.Live : reiñ an tu d’ar geodedourien da ditouriñ ar pezh a c’houzañvont a-fet c’hwezh fall tro-dro dezho. Kuit dezho da zispign miliadoù a euroioù da gas prosezerezhioù pe studiadennoù arbennik.

Ur mod kenstroll ha digoust da zerc’hel soñj eus ar prantadoù c’hwezh fall c’hoarvezet er vro eo ivez ?

Dres. Ur benveg eo ivez evit broudañ an amezeien d’en em lakaat a-stroll en ur mod efedus, o kadarnaat evezhiadennoù pep hini, o titouriñ ar prantadoù hag al lec’hioù ma zo bet c’hwezh fall. Ur mod da vezañ kreñvoc’h pa ranker mont da dabutal gant al labourerien-douar, gant pennoù an embregerezhioù, gant ar strollegezhioù lec’hel pe gant servijoù ar Stad.

Hor youl : reiñ an tu d’ar geodedourien da zifenn o gwirioù a-fet c’hwezh tro-dro dezho, ha kinnig un dataeg d’ar pennadurezhioù, dezho da gompren deus pelec’h e teu an noazadurioù ha penaos kavout un diskoulm d’ar c’hudennoù-se.