E fin miz Ebrel e oa bet Emmanuel Macron war chanter ar mengleuz lithium emañ Imerys o toullañ e Echassières (Allier) evit embann e skoazell d’ar « raktres-skouerius meur-se », unan eus ar re vrasañ e Europa. Un tokarn gantañ war e benn ha gwisket gantañ ur jiletenn orañjez, e seblante Prezidant ar Republik bezañ unan eus gopridi nevez an embregerezh minoù. Da honnezh en deus prometaet ar fed e vo simploc’h dezhi kas he raktresoù da benn pa vo « skañvaet ar reolennoù e-keñver an endro ». Dre ar Bank publik postañ arc’hant (BPI) en deus lakaet ar Stad 50 milion a euroioù er raktres.

E bro Auvergne he deus prometaet Imerys ober ur mengleuz doujus gant nebeut a efedoù saotrus war an dour. Padal n’eo ket gwelet mat tamm ebet an embregerezh-mañ e Breizh abaoe ma oa bet diskuilhet gant Splann! ur saotradur a 3000 litrad produioù kimiek uheloc’h eget Mirva naturel rannvroel Groñvel hag uheloc’h ivezeget daoù lec’h puñsañ evit pourvezañ dour da evañ.

Pa oa a-du gant an embregerezh betek-hen, en deus votet ar c’huzul-kêr a-unvouezh evit teurel bec’h warni, kenkaz ma vefe kadarnaet ar saotradur gant enklask ar prokulerezh : « ma z’eus bet ur saotradur drastus evit an endro hag evit ar yec’hed, e vo dibleg ar gumun ». Dilennidi Groñvel a zo e fulor ivez ablam ma zo bet dilec’hiet a-daol trumm gant Imerys seizh post labour a gargad kenwerzhel. Kuzulioù-kêr all eus ar vro o deus lavaret o soñj : hini Melioneg (400 annezad) o tiskleriañ eo « fallidik mod mengleuziñ an andalouzit e Groñvel war a hañval », pe c’hoazh hini ar Faoued (2800 annezad) o c’houlenn groñs e vefe « evezhiet muioc’h al lec’hioù puñsañ dour » ha « kaset ensellerien en ur mod reoliek hag a-greiz holl » gant servijoù ar Stad en embregerezh.

Loïg Chesnais-Girard, prezidant Kuzul Rannvro Breizh hag Unvaniezh demokratel Breizh o deus goulennet gant ar Stad kregiñ e-barzh. Ar gannadez LFI eus Gwengamp, Murielle Lepvraud, he deus galvet war vinistr an Ekonomiezh er Vodadenn Vroadell : «Etre an andalouzit hag an dour, petra vez dibabet? »

Setu avat penaos e oa ar blegenn d’ar 23 a viz Even pa oa en em vodet an dilenidi, tud e karg eus ar sindikadoù dour, eus komisionoù lec’hel an dour ha deus ar c’hevredigezhioù evit selaou bilañs bloaziek Imerys e Paoul (22). Hervez meur a zilennad a oa war al lec’h, ez eus bet trouz hag a-benn ar fin en deus anzavet rener nevez mengleuz Groñvel, Gilles Benveniste, e oa bet saotradurioù all, liammet hervezañ gant ar glav a zo bet e-pad ar goañv. O tileuniañ e oa ar poulloù e lec’h ma vez miret ar fank hag an dourioù lous o tont eus ar mengleuz ha boud e oa ar pompchoù. Ret eo bet dezho en em zisober buan eus « dourioù ne oant ket diouzh ar reoladoù », e miz kerzu 2025 hag e miz c’hwevrer 2026 adarre: 15 milion litrad en holl.

Eus petra zo kaoz ? « An dourioù n’int ket diouzh ar reoladur », e brizh yezh an embregerezh, a dalv dourioù trenk ha krignus o silañ eus ar mengleuz, ha leun a broduioù pistrius enno. Pa vez o ruilhal war dorgennoù dilerc’hioù ar mengleuz, war ouzhpenn 500 devezh-arat a c’horread (265 ha), e kustum an dour-glav reaktiñ gant ar soufr hag e teu da vezañ trenkenn sulfurek. An drenkenn-mañ a vez dastumet ganti an danvezioù pistrius a gaver en dilerc’hioù meinek hag e adkaver anezho en traoñ er fosoù.

Ar 15 milion a litradoù dourioù trenk-se a zo bet skuilhet er wazh-dour anvet Krazius, unan eus adstêrioù an Elle, hag a zo 1,6 km uheloc’h eget Mirva naturel rannvroel Magoar Pennwern, ha da 6 km eus ar puñsañ dour kentañ, an eil hini o vezañ 20 km izeloc’h. N’he deus ket respontet Imerys d’hor goulennoù evit ar pezh a sell ouzh ar skuilhadegoù-se.

D’o sederaat o deus lavaret sternidi an embregerezh d’an dud a oa en emvod e oa bet « tanavet ar saotradur en dour buan-tre ». Deus he zu n’he deus ket respontet an DREAL d’ar goulennoù evit pezh a sell ouzh ar skuilhañ dourioù trenk. Neuze he deus divizet ar gevredigezh Dour ha Sterioù Breizh sezisañ ar CADA ( ar C’homision e-karg da lakaat foran an dielloù melestradutel) d’ar 24 a viz Even, evit kaout «  an holl geleier a-zivout an endro a vije en eskemmoù etre Imerys hag an Dreal abaoe ar 1añ a viz Geñver 2026 ».

Hervez un diell tennet eus an enklask foran diwezhañ e vez trenk-tre an dourioù ha n’int ket «diouzh ar reoladoù» pa teuont maez eus ar mengleuz e Groñvel. 3,6 eo live ar PH, pa vez 7 hini an dour « mat da vezañ evet ». 340 gwech muioc’h a aluminiom a vez enno, 960 gwech muioc’h a houarn, 600 gwech muioc’h a vanganez, ha 6 gwech muioc’h a sulfat eget ar pezh a vez aotreet evit an dour lakaet da vezañ pourvezet (a-raok ma vije tretet). Hervez ar prosezerezh boutin o dije ranket an dourioù-se bezañ lezet da zilaviñ ha tretet dre raz hag ozon, kement ha bezañ didrenket ha digontammet, a-raok bezañ skuilhet er wazh-dour.

« Mantret omp, eme Aline Bifolchi hag a zo e penn ar Mirva naturel rannvroel anezhi. N’haller ket koñsantiñ kaout ar c’heleier-se mizioù war-lerc’h. Dielfennañ an traoù kerkent a vije bet ret ober. Da belec’h eo aet an danvezioù kontammus? E foñs ar stêr? Er pradeier hag er gwernioù tro-dro? Goulenn groñs a reomp e vefe boull an traoù da vat, deomp da vezañ kelaouet war holl droukplegoù er mengleuz-mañ. »

Abaoe 10 vloaz e veze sikouret gant Imerys ar gevredigezh AMV hag a rae war-dro merañ ha brudañ ar Mirva naturel rannvroel. Ganti e veze graet studiadennoù a-fet naturelouriezh, hag a zo bet implijet gant an embregerezh evit ma vije degemeret he raktres kreskiñ ar mengleuz dre gleuziañ ur pedervet fozell. An taolioù dinamitañ kentañ zo bet e 2025. Pa z’eo bet diskuliet gant Splann! modoù d’ober an embregerezh, he deus dihanet ar gevredigezh he holl gevelerezhioù gant Imerys. « Ne c’heller ket gwareziñ ar mirva ha resevout arc’hant digant an embregerezh a vez tamallet dezhi saotrañ anezhañ » a zispleg Aline Bifolchi da Splann !

E fin 2024, pa oa bet diskouezet dre hon dielfennadurioù e oa saotret gant metalioù pistrius gwazhioù-dour ar mirva, e oa bet kaset ul lizher gant ar Rannvro, aotrouniezh klasiñ ar Mirva, d’ar prefed evit goulenn groñs ma vefe graet ur studiadenn dizalc’h diwar-benn skogoù ar mengleuz, dielfennadurioù ouzhpenn enni : respont ebet. E miz Ebrel tremenet, da heul afer an danvezioù pistrius skuilhet er wazh-dour, e oa bet goulennet en dro ar memes tra gant ar Rannvro hag an AMV : respont ebet evit poent c’hoazh hag adarre.

Goulennet hon eus gant ar prefeti pelec’h oa erru an afer : respontet eo bet deomp « e oa bet ensellet Imerys gant ar servijoù Stad d’an 30 a viz Ebrel, da heul diskuliadennoù Splann! ». Daou viz goude-se « n’eo ket peurechu ar rentañ-kont » c’hoazh. Ha petra nevez gant ar studiadenn endro ha yec’hedel dizalc’h a vez goulennet gant ar Mirva, ar c’humunioù tro-war-dro hag ar c’hevredigezhioù Refracterre ha Douarbev? «Pa lenner al lezenn ez eo d’an ICPEoù (Industriezh klaset a-fet endro), ar mengleuzioù en o zouez, da lakaat da vezañ graet ha da baeañ ar c’hontrolloù emevezhiañ a vezont rediet d’ober» eme servijoù ar prefed.

« Ne c’heller ket fiziout e muzulioù paeet gant an embregerezh » hervez Sandra Le Nouvel, Prezidantez kumuniezh kumunioù ar C’hreiz Breizh anezhi (18.563 annezad en tiriad-se), goude an emvod a deir eurvezh pad gant Imerys. Dre ma ne oa den ebet eus servijoù ar Stad en emvod-se hag a oa hir gortozet koulskoude, he deus diskleriet e kavfe ar gumuniezh kumunioù an arc’hant « evit kas ur studiadenn dizalc’h war skogoù ar mengleuziañ en tiriad ».

A-unvouezh emañ an holl dud o doa kemeret perzh en emvod-se evit lavar eo gouest da genlabourat ha d’en em lakaat a-du an dilennidi, izili ar c’hevredigezhioù, reoù komisionnoù lec’hel an dour, an deknisianed hag an arbennigourien dizalc’h. O fal boutin : stourm da vat enep ar saotradurioù o tont eus ar mengleuz.