« Ouzhpenn ar gont a fulor » : setu ar pezh a oa bet santet gant Jean-Pierre Rossé p’en doa diskoachet e miz Gouere 2025 e peseurt stad e oa e vamm, Annick Rossé. He stad e gwirionez d’ar poent ma oa bet kaset davet Ehpad Mousterel-an-Il, en Il-ha-Gwilun. Tri bloaz zo e oa o chom en Ehpad Komborn, un diazezadur a ro bod da 104 annezad, meret gant ar gevredigezh Clinique Saint-Joseph, hag en e benn emañ Joël Le Besco, maer ar gumun abaoe pemp respetad.

« Ma oa chomet ma mamm en Ehpad Komborn e vije marv hirie an deiz », eme Jean-Pierre Rossé, ha labouret en doa e-pad un toullad bloavezhioù er metoù mezegel ha sokial ha savet klemm gantañ d’ar 24 a viz C’hwevrer 2026 gant an abeg « lakaat buhez an nen en arvar » ha « na-skoazell d’un den en arvar », evel ma oa bet embannet gant Ouest-France d’an 20 a viz Ebrel.

Pa oa erruet en he zi-annez nevez e oa bet lakaet un emgav mezegel da Annick Rossé, 93 bloaz anezhi. Hag an deznaou a deu da heul gant medisin al lec’h nevez, hag ankenius mat eo : ar vaouez ouzhpenn dek vloaz ha pevar-ugent a c’houzañv diwar daou eskar « stad 3 » (diwar ur skeuliad grevuster 4) gant marvennoù (pe nekroz a vez graet eus se ivez), unan war an askorn kroazell (pe ar sakrom a vez graet anezhañ ivez), unan all war ar seul troad.

« Pa ouzer pegen kemplezh eo ar preder mezegel a vez ezhomm evit-se ha pegeit a amzer a vez ezhomm da gemer se e karg », e lavar ar medisin ez eus ezhomm un ospitaladur er gêr, ar pezh a vo graet en deizioù da c’houde.

Ar c’hlemm, en deus bet tro Splann ! da gaout a gemer harp war tennadoù eus doser mezegel e vamm, bet savet gant implijidi koskor mezegel Ehpad Komborn. Aze e c’heller lenn e oa bet stadet gant an implijidi e karg ar preder mezegel, tud e karg da soagnañ eta, ha meur a wech, e oa aet war fallaat daou c’hloaz war gorf Annick Rossé. Daou ginnig mont d’an ospital gant ur glañvdiourez zo chomet direspont.

Aet eo Splann ! e darempred gant ar breutaer ha resisaat a ra deomp emañ o c’hortoz « distro lez-varn Sant Maloù da c’houzout ma z’eus bet digoret un enklask da heul ar c’hlemm bet savet ».

Jean-Pierre Rossé zo maget kounnar ennañ abaoe. « An diouer a breder mezegel zo diwar ar c’hudennoù mont en-dro bet stadet meur a wech en Ehpad Komborn, disoc’h tout ar pezh a lakaen abeg warno bloavezhioù zo », emezañ gant dipit, ha eñ bet kadoriad Kuzul ar Vuhez Sokial (KVS pe CVS e galleg) e-kerzh an tri bloaz e-keit ma oa e vamm anneziadez eno.

Jean-Pierre Rossé a oa o tileuriañ familhoù an annezidi en aozadur kuzuliañ-mañ, hag aze e kaver ivez izili eus ar c’hopridi hag eus renerezh kevredigezh Clinique Saint-Joseph, meret Ehpad ha klinikenn Combourg ganto, hag un Ehpad all c’hoazh e Planfili (Pleine-Fougères e galleg). E-kerzh e respetad a-youl vat, e tispleg ez eus bet kaset dezhañ meur a lizher klemmvan gant familhoù all o testeniañ gwallegezhioù, pe faziadennoù e mont en-dro an Ehpad.

D’an 2 a viz Kerzu 2024 e treuzkas Catherine A. ur postel dezhañ, ur postel bet kaset da renerezh kevredigezh Clinique Saint-Joseph. Kontañ a ra ne oar ket petra ober evit he zad, degouezhet un nebeut sizhunioù abretoc’h eno. « An noz kentañ e oa kouezhet ha chomet e oa en e c’hourvez war al leur ouzhpenn un eurvezh hanter ha skoet en doa gant e droad ouzh ar speurenn, met kaer e oa bet, den na oa deuet » a gont Catherine A.

Ur sizhun goude ma oa degouezhet he zad en Ehpad e oa bet paket fall ha setu « ur gudenn gant ar sond stroazhañ, ne gaved ket ar stouv ken », ha beradennoù alese. Skrivañ a ra : « N’eus ket stouvoù lañs gant an Ephad hag ar glañvdiourez a oa bet ranket dezhi kempenn se well-wazh gant sparadrap. » E dibenn miz Du adarre e oa bet spontet Catherine A. evit he zad rak « chomet e oa div sizhunvezh hep bezañ bet er strikadenn ».

Testenioù zo gant ar familhoù a zeskriv traoù gwashoc’h c’hoazh. D’an 28 a viz Kerzu 2024, ar familh K. a oa ar vamm o chom en Ehpad, a gas ul lizher da renerezh kevredigezh Clinique Saint-Joseph. Skrivañ a reont bezañ stadet « e oa aet war fallaat ar pouchasoù a vije graet hag ambroug an annezidi ivez, meur a viz zo, ha fallaet an aergelc’h labour » eno. E penn kentañ miz Kerzu, e-keit ma oa yec’hed o mamm o vont war fallaat e stadont un heuliad « gwallegezhioù » er sizhunioù war-lerc’h : n’eus sonetenn ebet, dizingal heuliañ al louzoù, ankounac’het ur pred.

« Hon mamm zo aet da anaon d’ar Sadorn 28 a viz Kerzu » a skrivont d’un doare uvel, ha war-lerc’h e teu un heuliad goulennoù ouzh ar renerezh : « Peseurt stignadoù pleustrek a gemerit da vezañ sur eo aozet mat servijoù an Ehpad ? […] A-benn ma ne vefent (an annezidi) ket ankounac’het ken en o c’hambr ? »

Renerezh kevredigezh Clinique Saint-Joseph a respont d’ar 4 a viz C’hwevrer 2025. Diwar-benn aozadur labour implijidi ar yec’hed, e lavar ez eus gant an diazezadur « ur protokol ambroug hag emellout evit pep hini nevez erruet ». Lakaet e pleustr fichennoù obererezhioù da ober, dre ar munud, a ro tro da sikour an dud en o labour.

« An diazezadur a lak pep tra e pleustr a-benn ma vo doujet d’an erskrivadennoù mezegel » a fell da renerezh ar gevredigezh da adlavaret da c’houde,an itron Hosquet, ha hi hag ouzhpennañ diwar-benn ar sonetennoù « e oa bet gwiriet holl eureieroù gervel annezidi an Ehpad gant ar c’hoskor yec’hed skoazellet gant ar servijoù teknikel ». Pa n’eus ket deiziad ebet evit ar c’heloù-se, n’eo ket resisaet ma oa bet graet war-dro a-raok pe war-lerc’h marv an itron K..

An testenioù-mañ n’emaint ket o-unan. Estroc’h evit an dielloù skrivet (eskemmoù dre lizher, danevelloù) en deus bet tro Splann ! da vont e darempred war-eeun gant div familh annezidi all bet eno, ha stadañ a reont ar memes traoù diwar-benn an diazezadur-se.

Un testeni all, hini Enora, sterniadez yec’hed e Komborn etre 2018 ha 2023 a stade ez eus « ur merañ aotrouniek ». E miz Eost 2023 he doa savet gant meur a implijad all ur c’henstroll, « Collectif 35 », ha kaset ul lizher da renerezh kevredigezh Clinique Saint-Joseph, da vedisinerezh al labour ha da ensellerezh al labour. Difenn a reont, en o c’homzoù o-unan, an « harellerezh dibaouez » o deus gouzañvet, ar pezh en deus degaset spont, dismegañs ha diforc’hidigezh paeañ.

Diouzh soñj Jean-Pierre Rossé « n’eo ket nevez siwazh ar pezh a c’hoarvez en Ehpad Komborn, padout a ra bloavezhioù zo ».

E miz Genver 2023, da heul diwalloù dileuridi ar c’hKVS -d’ar c’houlz dija, Ajañs rannvroel ar yec’hed (pe ARS) a gas un enselladenn en Ehpad Komborn. An danevell alese zo sklaer. An danevellerien a ra anv eus meur a graf o vont a-dreuz, diouzh tu gouarnerezh ar framm, en aozadur al labour, ha penaos e vez kemeret an annezidi e karg. Evit ar c’houarnerezh ez eo skrivet « diouer a zielloù ensavadur d’an Ehpad e-unan » pe c’hoazh « diouer a emvodoù reoliek gant ar familhoù ».

Evit ar pezh a sell ouzh kemer an annezidi e karg e pouez an ARS war ar fed n’eus ket a « raktres ambroug personnelaet » evit an dud degemeret, diskouez a ra « ur mont-en-dro a-dreuz evit hidratadur an annezidi » ha keuziañ a ra « riskladur ar c’hefridioù etre an dud a-vicher », ha « mankoù da geñver ar prederioù kineziterapiezh » ivez.

Ul listenn a n’eo ket klok, ha ret e vije ouzhpennañ falladennoù « war surentez ar savadurioù » pe c’hoazh an diouer « stignad reizhadekaet skoazell psikologel ma vez diaesterioù gant un den a-vicher ».

En o c’hlozadurioù ec’h embann an danevellerien e seblant « saviad an diazezadur bezañ prederius dre holl. Diwar ar pezh zo bet stadet ganeomp, el lec’h-mañ ez eo al live da gas an dud davet riskloù gwallgaserezh unan hag a zo UHEL (sic), diwar ar pevar live zo gant ar skeul (gwan, krenn, uhel, fall). »

Er mizioù da heul e vo gwelet cheñchamantoù e mont en-dro kreizenn Komborn. E miz Gwengolo 2023 e oa bet tutet an eil-renerez gouestlet d’an Ehpad, ur post labour ne oa ket anezhañ betek-hen, ha sinoù gwelladennoù a oa bet stadet. Met ar welladenn ne oa ket padet pell.

« Aet eo an traoù war fallaat da vat e-tro 6 pe 7 miz zo dreist-holl » a skriv Jean-Pierre Rossé, en e anv ezel dilennet e KVS, en ur postel galv d’an evezh bet kaset d’an ARS d’ar 15 a viz Du 2024. Ouzhpennañ a ra : « D’un doare sklaer e oa bet santet gant ar familhoù o-unan e penn kentañ ar bloaz 2024 e oa sederoc’h an aergelc’h, dreist-holl e-mesk ar skipailh gopridi […], siwazh ez eo bet torret al lañs-se gant ehan-labour an eil-renerez. »

An hini a oa bet a-vicher er sektor mezegel ha sokial a renabl un heuliad traoù o vont a-dreuz er mont-en-dro, ha graet e oa bet anv dezhañ deus se gant familhoù all da sachañ an evezh.

Ne vo roet respont ebet gant an ensavadur d’al lizher kentañ-se. Jean-Pierre Rossé a gaso ur galv d’an evezh all d’ar 14 a viz Genver 2025, un nebeut deizoù goude ma oa marv an itron K.. Rener an ARS en departamant, David Le Goff, a respont dezhañ d’an 2 a viz Meurzh 2025. Goude bezañ saludet emouestl Jean-Pierre Rossé e buhez Ehpad Komborn, ec’h embann ez a koulskoude « re bell ganti pa gemer perzh rak mont a ra dreist d’ar pezh eo ret dezhañ ober pa n’eo nemet dileuriad ar familhoù ».

Kenderc’hel a ra ha lavarout da geñver danevell enselladenn 2023, « emañ an holl e skipailhoù [an Ehpad] o soursial a-zevri a-benn bezañ sur e vo ho kerent en o bleud hag an holl annezidi ivez » ha pediñ a ra anezhañ da adkavout « e fiziañs en diazezadur hag en ensavadurioù evit ma c’hallfe ho kerent, met ivez an implijidi bevañ ha labourat en un aergelc’h habaskaet ».

Tri miz diwezhatoc’h e troio an traoù a-dreuz evit kemer e karg Annick, e vamm. « En desped ma oa bet sachet evezh meur a wech ha diskuilhet abaoe bloavezhioù, e kendalc’h c’hoazh », eme Jean-Pierre Rossé da zisperediñ. « Met ma zu breizhat imor ennañ ha prest da vont d’an emgann betek penn, ha ma etik den a-vicher bet o labourat er metoù a vroud ac’hanon da chom hep lezel ma c’hrog da gouezhañ, emezañ serzh en-dro, abalamour da se hon eus savet klemm. » Aet e oa Splann ! e darempred gant renerezh ar gevredigezh Clinique Saint-Joseph hag an ARS n’o deus ket teurvezet respont d’hon goulennoù.