Gantañ e vez taolet ur sell lemm hag abeget war ar pezh a sell ouzh arc’hantaouiñ an doser-se, hag a zo meur a dal dezhañ. Gant al lez-varn velestradurel zo bet lakaet termen d’ar raktres war abegoù ekologel, met eus an tu ekonomikel e c’heller en em c’houlenn ivez.

Thierry Fayret, c’hwi a oa eilmaer François Cuillandre e-karg eus an arc’hant c’hoazh pa oa bet roet lañs d’ar raktres-se. Gallout a rafec’h displegañ deomp penaos e oa bet boulc’het an traoù ?

Evit kompren mat an traoù e ranker distreiñ d’ar bloavezhioù 2000. Gwall skoet oa c’hoazh kêr Vrest gant afer freuz-stal ar Brest-Armorique (dibennfreuzadur barnerezhel e 1991), ha d’ar c’houlz-se ne grede den ebet komz eus ur stad nevez.

Goude-se, adalek 2008, e voe digresket an arc’hant roet d’ar strollegezhioù lec’hel gant ar Stad. Kêrioù evel Brest a zivizas izelaat o fostadurioù neuze. D’ar memes koulz e voe votet gouestlañ tachenn ar Froutven, lec’h ma zo kaoz d’ober ar stad en deiz a hiriv, d’ur « raktres evit ar veurgêr ».

Ne vo komzet ez-ofisiel eus ur stad nevez nemet adalek 2018, padal bloavezhioù zo ne veze ket mui postet kalz a arc’hant evit ar stad a-vremañ, Francis Le Blé, o soñjal e vije savet ur stad nevez d’ur poent bennak. Ur fazi a-berzh ar strollegezh publik eo an digresk postañ arc’hant-se.
Da vare votadegoù-kêr 2020 ne voe ket lakaet ar gaoz war an doser-se tamm ebet dre ma oa ur raktres prevez penn-da-benn.

N’eo nemet pa teu ar raktres da vezañ publik-prevez ma krogan da soñjal « n’eo ket reizh an afer ». Lakaet em eus ma fri en doser hag em eus komprenet e oa forzh petra.

Peseurt sell ho peus war arc’hantaouiñ ha gouarnerezh ar raktres-se?

En arc’hantaouiñ eo kalz uheloc’h lodenn an arc’hant publik e-keñver hini ar prevez. Ar re a zo o kas ar raktres (ar vreudeur Le Saint) dre an holding Holdisport, a lakao 15 milion a euroioù ennañ pa vo gouestlet 50 milion dezhañ gant ar strollegezhioù lec’hel. Ar peurrest a vo amprestoù pe avañs war ar gounidoù.

Etre 15 ha 20 milion e kousto kempenn an trowardroioù. N’emañ ket ar sammad-se er budjed evit poent, met gant kêr Vrest e vo kemeret e-karg. Memestra evit an dachenn, 5 milion euro a dalvoudegezh anezhi, ha ne vo ket gwerzhet gant Brest Meurgêr, evel ma oa bet soñjet da gentañ penn. Feurmet e vo a-benn ar fin, diouzh ur feurm bloaziek a 90.000 euro.

Ar fed sevel ar stad-se a zo graet evit lakaat un embregerezh « kevredad dre gevrannoù » (Société Anonyme) da c’hounit arc’hant, hag he fal eo forzh penaos. Kuzhet e vez kement-se ha lakaet en a-raok an estlamm evit ar sport, met ekonomikel eo an dalc’hoù, sklaer eo. Tost prevez da vat e vo ar gouarnerezh ouzhpenn-se. Padal, ma vefe lojik an traoù, e vefe d’an hini a lakaa ar muiañ a arc’hant da gemer an divizoù.

Amañ n’eo ket er mod-se e vo graet, ha neuze n’eo ket reizh. Ha posupl eo c’hoazh cheñch an traoù ? Dre ma z’eo aet ar raktres kalz war-raok gant an holl a zo engouestlet ennañ, e seblant bezañ diaes cheñch penn d’ar vazh. Padal, pa weler stad an arc’hant publik, e vije ar mod gwellañ d’ober.

Gervel a rit ivez da studiañ seurt raktresoù war hir dermen ?

Doareoù gouarnerezh all a zo, ha brudet mat ouzhpenn e Brest-Meurgêr. Ar salioù Arena ha Kapusined a zo meret gant « kevredadoù ekonomiezh kemmesk » bras (sociétés d’économie mixte). Ar publik eo a zegas ar muiañ a arc’hant enno, ha neuze emañ ar brasañ eus ar galloud gantañ er gouarnerezh. A-drugarez da se e vez mestroniet an traoù en amzer a-vremañ, hag en amzer dazont ivez.

Rak aze emañ an dalc’h ivez evit pezh a sell ouzh ar raktres er Froutven. Ar prevez a c’hello ober ar pezh en deus c’hoant e-pad bloavezhioù kentañ ar stad nevez, da lavaret eo ar bloavezhioù gwellañ. Penaos e vo kont goude-se ? Gwelet e vez mat pegen start e c’hell bezañ an traoù gant ar stad melldroad a-vremañ (Francis-Le Blé), d’ar c’houlz ma ranker kregiñ d’ober labourioù nevesaat evit doujañ d’ar reoladoù. A-benn 20 vloaz, pa vo poent ober labourioù kempenn en Arkea Park, gant piv e vint paeet ?

Ouzhpenn-se eo en em lakaet gwarant ar strollegezh publik war unan eus an daou amprest. Ma vez graet freuz-stal gant an embregerezh brevez he deus graet an amprest-se e vo d’ar veurgêr da baeañ ar peurrest. Ar publik an hini eo a gemer ar riskloù brasañ, hag ar prevez a enkefio ar gounidoù. N’eo ket reizh.

Ret eo degas da soñj eo bet kuzhet ar studiadennoù graet war ar fed gellout nevesaat ar stad Francis Le Blé. Padal e vo postet kement a arc’hant gant ar strollegezhioù lec’hel er stad nevez, hag o dije graet evit kempenn ar stad a-vremañ. Un diforc’h a-bouez a vo koulskoude : ar stad nevez ne vo ket publik anezhañ ken.

Petra soñjit eus ar fed m’eo bet paouezet al labourioù diwar ziviz al lez-varn velestradurel, ar varnerien o nac’hañ ar fed e vefe ar stad-se a laz hollek da skouer ?

Ur seurt label eo al laz hollek, ha drezañ e c’hell ar strollegezhioù kaout, hervez lezenn, muioc’h a arc’hant da gas ar raktres da benn. Padal ne gavan ket tamm ebet e klot gant ar stad nevez. Pa vez kaoz da sevel ul linenn dramway n’eus tabut ebet da gaout, met evit pezh a sell ouzh un takad kenwerzhel pe ur stad prevez, peadra a zo d’en em soñjal.

Setu ar pezh o deus graet ar varnerien o lakaat al labourioù da vezañ ehanet. Moarvat emañ al laz hollek eus tu ar bevliesseurted kentoc’h eget eus tu ur stad melldroad. Da ’m soñj e rank ar raktres-se chom a-sav, met un dachenn ken tost eus al linenn dramway ne dlefe ket chom dindan parkeier koulskoude.

Petra all a laka ac’hanoc’h diaes en doser-se ?

Kalz am eus desket pa ’m eus lennet rentañ-kont Kambr Rannvroel ar C’hontoù diwar-benn stad Brest. Pa seller a-dost ouzh ar sammadoù e weler mat pegen uhel eo pouez ar c’hevelerezhioù VIP Teir gwech uheloc’h e vint gant ar raktres nevez, pezh a laosko nebeutoc’h a blas d’an arvesterien all. Unan eus an traoù a c’heller lenn e klozadur ar rentañ-kont-se eo ar fed n’eo ket sur e vefe gouest ur c’hlub evel hini Brest, da arc’hantaouiñ ur stad bras.

Kaoz a zo ivez gant ar varnerien eus plas al lec’hioù kenwerzhel e diabarzh ar stad. En tu-all d’ar straed ez eus un takad kenwerzhel e-lec’h ma oa bet nac’het ganeomp e vije stalioù bihan, kement ha derc’hel buhez ekonomikel e kreiz-kêr Brest. Perak ’ta aotreañ anezho tro-dro d’ar stad bremañ ?

Digempouez eo an dalc’h kenwerzhel, hag ur prof zo graet dre se d’an hini zo e penn ar raktres. Peadra a zo d’en em soñjal.

* Hervez ar sifroù bet roet da vare an enklask foran, e lakao ar strollegezhioù publik ar sammadoù-mañ er raktres : Brest Meurgêr 10 milion a euroioù, Rannvro Breizh 8 milion a euroioù, Departamant Penn-ar-Bed 6 milion a euroioù, Kêr Wipavaz 500.000 euro.