« Sikour da wareziñ hag anavezout muioc’h glad ar mor » ha « kas war-raok diorren padus an obererezhioù micherel ha reoù an dudi », setu pal parkoù naturel ar morioù. E 2007 e oa bet krouet an takadoù mor gwarezet gant lañs ar « Grenelle de l’environnement ». Eizh takad mor gwarezet a zo e Bro-C’hall, reoù an Drom-Com en o zouez, hag unan nemetken e Breizh : hini park naturel mor an Irwazh (PNMI). Gant ur budjed a 950.000 euro bep bloaz e implij 21 den. En em astenn a ra eus bae Douarnenez betek ar Pays d’Iroise, en holl 350.000 hektar war vor.

Gant ur c’huzul merañ e vez kemeret divizoù hag alioù ar park. Ennañ e kaver 6 dileuriad eus ar Stad, 10 dilennad lec’hel, 9 skiantour, 12 dileuriad eus an obererezhioù micherel (pesketa ha labour-douar), 8 evit re an dudi ha 2 eus kevredigezhioù an endro. Renet e vez ar PNMI gant prezidant departamant Penn-ar-bed hag abaoe 2021 ez eo Maël de Calan hag a zo e penn an traoù.

Meur a interest kontrol a zo ha se zo kaoz ma vez bec’h kenetrezo alies ha start neuze lakaat en a-raok interestoù an endro e-keñver reoù an ekonomiezh. E-kreiz raktres ar park emaint koulskoude. « Un dachenn dreistordinal hag ur repu lec’hel eo ar PNMI », a zispleg Frédéric Jean, rener Ensavadur Skol-veur Europat ar Mor, hag a zo e kuzul merañ ar park mor evel arbennigour barrek. « Met a-wechoù ne vez ket klevet a-walc’h hor mouez, evel pa vijemp tapet en ur mor a interestoù dislavarus », a zispleg ar skiantour.

Abaoe 2021 emañ Christophe Le Visage e kuzul-merañ ar park evel dileuriad Dour ha stêrioù Breizh. « Asantet ez eus bopret bet raktresoù hag a zo noazus evit an endro, emezañ. Kontrol-mik eo ouzh pal kentañ ar park-mañ. » Un ali a-du gant astenn ur c’hraou-moc’h e Plougonvelen a zo kaoz da skouer hag ivez ur pempzek dirojañs bennak e-kerzh an daou vloavezh tremenet evit skuilhadegoù hañvouez en takad e-lec’h m’eo difennet groñs hen-ober, hini ar vandennad 500 metrad e-tal kichen un tachad sevel kregin. Kuit da saotrañ an dourioù ez eus bet graet ul lezenn strizh evit sterniañ ar skuilhañ hañvouez rak re a nitrat a vez en dour abalamour da-se. Dirojañsoù a c’hell bezañ aotreet gant ar prefed hag ur votadeg a-du eus kuzul-merañ park naturel mor an Irwazh.

Baie de Douarnenez environnement n’emañ ket a-du gant ar mont en-dro nevez : « Ral-kenañ e tlefe bezañ an dirojañsoù, mod-all n’eo ket dirojañsoù ken. » Jean Hascoët, dileuriad ar gevredigezh-mañ, a zispleg deomp eo dre faot ar skuilhañ hañvouez ez eus kement a vezhin glas ha saotradur an traezhennoù e bae Douarnenez. « Re alies e vez diferadoù-prefed o verzañ ar pesketa a-vicher hag amatour abalamour d’ar pistriennoù. »

Gant an hini diwezhañ d’an 23 a viz Ebrel e oa bet « difennet dastum ha debriñ kregin bae Douarnenez – aod-vev » ablam d’al live re uhel a bistriennoù ankoun (ASP), produet gant spesadoù mikrobezhin hag a c’hell bezañ entoksekaet lemm an dud ganto. Hervez Jean-Alain Divanac’h, dileuriad kambr al labour-douar e diabarzh ar park-mor, vez gwellet o c’hresk a-gaoz d’ « ur protokol nevez », o rediañ bremañ al labourerien-douar da ober ar goulennoù digoll-se. « Graet hon eus koñsesionoù en ur asantiñ skarzhañ penn-da-benn an doareoù da skuilhañ etre 0 ha 50 metr », a zispleg kannad al labourerien-douar. Chom a ra ar riskl saotradur « poent-kenañ » hervezañ. Kavout a ra gwelloc’h lakaat ar biz war « rouedadoù yac’husaat n’eo ket diouzh ar reoladoù ».

Eus e du e laka renerezh ar park ar pouez war an araokadennoù a vez graet war an dachenn-se : « A-drugarez d’ar c’hendivizoù-se eo bet digresket gorread an douaroù a c’hallfe bezañ skuilhet e-barzh 500 metrad eus an tachennoù sevel kregin. Digresket eo an holl zouaroù a-hed tro-dro d’ar park eus ouzhpenn 300 hektar da 111. Ar park en deus ivez embannet ur mennozh negativel diwar-benn raktresoù 53 hektar. »

Sevel o mouezh a-enep an divizoù-se a vez graet gant ar c’hevredigezhioù difenn an endro. Padal e seblant bezañ un tamm disheñvel sell ar skiantourien, evel hini Eric Thiebault, kelenner war ar morouriezh biologel hag ezel eus kuzul-merañ ar park. Hervezañ « n’eo ket talvoudus bezañ a-enep ar raktresoù bewech peogwir n’hon eus ket ar galloud da skoilhañ outo. »

« Kizidikaat a rankfer ober kentoc’h, evit chom efedus », emezañ. Keuz en deus ar c’hlasker e kreizenn biologel Rosko « ne vije ket ur sell hollek » war dalc’h ar skuilhañ-hañvouez : « Data war ar flus enkas hag ar flus diskas a vefe brav kaout met n’hon eus sifr ebet diwar-benn ‘se. »

« Evel skiantourien, n’eo ket simpl an traoù », a anzav Frédéric Jean. « Diwar benn sujedoù sansupl, e c’hall hor mennozhioù bezañ komprenet evel bezañ a-du gant un abeg. »

« Den ebet n’en deus ar muiañ-niver er c’huzul-merañ-se », a zispleg Fabien Boileau. Bet rener park naturel mor an Irwazh, e komz bremañ evel rener an takadoù gwarezet e Ofis Frañs ar vevliesseurted. « Ar parkoù naturel mor zo un ensav demokratelezh evit an endro, gant ur gouarnerezh lec’hel. Bodet e vez tud gant interestoù disheñvel a-wechoù, ar pezh a vez graet nebeut a-walc’h e lec’h-all », a zispleg-eñ. « Gallout a ra ar park reiñ mennozhioù strishañ ha gwirioù veto war raktresoù zo. E giz-se e vez miret ouzh kalz disoc’hoù ekologel absurd », rak, hervezañ, « ar mennozhioù-se a zic’hoanta an dud da gas raktresoù war-raok. »

Met evit lakaat e obererezh da dalvezout penn-da-benn e ranker kemer e kont divizoù ar PNMI. War ar poent-se e oa bet studiet an afer gant Lez-varn Melestradurel Roazhon. Nevez zo e oa bet embannet gantan an ali a-du gant Eau et rivières de Bretagne, o kreñvaat, sañset, galloud park ar mor. D’an 10 a viz Gouere 2025 e oa bet divizet gant al lez-varn e oa ret da prefed Penn-ar-Bed kavout asant park naturel mor an Irwazh a-raok aotren adsevel moc’h ha saout-laezh. Ar park, goulennataet war an afer, en doa roet un ali a-enep, ha ne oa ket bet kemeret e kont gant dileuriad ar Stad.

Un dalc’h all a zo hervez Dour ha stêrioù : ur studiadenn analizañ ar riskl liammet gant ar pesketa a rank ober park naturel mor an Irwazh evit ma vefe anavezet resis dilerc’hioù ar pesketa war an endroioù hag ar spesadoù a zo anavezet o mirout evel ret gant ar sturiadoù Natura 2000. « Ar re a gemer perzh en dielfennadurioù-se a zo dreist-holl izili eus Poellgor rannvroel ar pesketaerezh mor : ganto e vez priziet e gwirionez hag-eñ eo bras o efedoù, hag e vez kinniget doareoù evit o digreskiñ », eme Christophe Le Visage. « Lakaet eo bet er-maez an dud n’int ket eus ar vicher pesketa, tud kevredigezhioù an endro da skouer. Dre-se e vez breskaet an disoc’h a-fet teknik ha war an dachenn lezennel ivez », a zegas dileuriad Dour ha stêrioù da soñj. E 2006 en doa kemeret perzh hennezh e bodad-skrivañ an dekred evit krouiñ ar parkoù-mor pa oa kargiad evit ar Stad.

N’eo ket bet goulennet e ali kennebeut gant ar skiantour Eric Thiebault evit sevel ar studiadenn-mañ, 150 pajennad enni, hag a zo al lec’hioù-annez spesadoù mor danvez he lodenn gentañ. « Met kenlabourat a ran war an eil lodenn hag a vo embannet diwar-benn ar spesadoù », emezañ. Padal e chom kevredigezhioù an endro maez ar jeu evit an eil lodenn.

Goulennataet diwar-benn ar poent-se, renerezh ar park Mor a anzav c’hoant ar skiantourien hag ar c’hevredigezhioù da gemer perzh muioc’h hag e oa bet sur dezho e « chomfent e-barzh an argerzh » dre « un emvod labour ». An doare-ober-se, daoust ma vez rebechet dezhañ, a glot gant « an doareoù lakaet da dalvezout evit holl renerien an takadoù mor gwarezet e Frañs », hervez renerezh ar PNMI. « Ne c’hellfed ober netra ma ne vefe ket degemeret ar besketaerien el labour-se » a ro da c’houzout eus e du Fabien Boileau.

« An demokratelezh lec’hel a ya en-dro gant kenemglevioù ha kempouezioù n’int ket aes da gavout atav », a zispleg rener an takadoù mor gwarezet. Hervezañ eo an doare-ober-se un obererezh « diplomatiezh » evit « kas an traoù war-raok ».

« Ur c’hempouez a c’hell bezañ gwellaet bopret eo, ha chomomp aketus outañ », a zispleg Poellgor Rannvroel ar Pesketaerezh. En ul lizher, 18 pajennad enni, hag hon eus gellet lenn, ez eus bet kaset gant Dour ha stêrioù ha Breizh vev (Bretagne vvante) meur a rebech ha meur a c’houlenn da vMaël de Calan, prezidant departamant Penn-ar-bed anezhañ, diwar-benn an danevell-mañ hag a zo bet arc’hantaouet gant Unvaniezh Europa. « Lavaret e vez deomp ne servij da netra berzañ ar pesketa gant ur roued-stlej rak n’eus ket eus ar mod pesketa-se er park met ma n’eus ket eus outañ. »

Ouzhpenn-se e lavar an div gevredigezh ez eus un diouer a c’houizidigezh war ar fed e chom lec’hioù-annez ar spesadoù-mor e stad vat pe get ha re nebeut ivez war ar c’hementad a besked hag a vezhin dastumet. Hervez ar studiadenn e vije an titouroù-mañ. « Dindan sekred statistikel ». « Titouroù zo a vez gwelet evel kizidik adal ma c’haller anavezout war-eeun obererezh un embregerezh pe ul lestr », eme ar Poellgor rannvroel pesketa.

Arguzennoù ha ne blijont ket dileuridi c’hevredigezhiou war dachenn an endro. D’o soñj n’eo ket ar rentañ-kont hervez lezenn pa ne zouj ket d’ar sturiad Habitats, faune, flore (DHFF) a sell ouzh al lec’hioù Natura 2000. Padal eo park mor an Irwazh ul lec’h Natura 2000 just a-walc’h. « O soñj mont dirak al lez-varn emaomp », emezo.  E PNMI evel e lec’h all, pa vez ezhomm da ziskouez an demokratelezh, ne vez ket pell al lezioù-barn.