• Dispak ar wienn dre an aer dreist-holl a zegas freuz bras er c’hleuzioù.
• N’eus redi ebet da ziskleriañ an distrujoù-se, er c’hontrol eus ar reolennoù a dalvez e bed al labour-douar.
• Gwechoù zo n’eus ken-emglev ebet gant ar strollegezhioù, ha ne vez ket empentet a-walc’h ar chanterioù en a-raok.

Dav eo bezañ war evezh pa vezer o pourmen war an hentoù war ar maez evit gwelet peseurt girzhier zo bet gwallgaset gant an diskoultrerezioù. Hini ebet na ya e-biou da selloù Jean- François de Ramecourt, prezidant rann Liger-Atlantel Fransylva, Kevread fo- restourien prevez Frañs koulskoude. Hag en ur sellet ouzh tud o tiskargañ peulioù da vezañ implijet evit stagañ ar wienn diwar ur c’hamion ken ledan hag hanter an hent, e oa o tiskouez deomp gwez diskoultret diouzh un tu hepken, evel stouet ha prest da gouezhañ : « Sellit aze, krennet eo bet lein ar gwez derv a-viziez eus tu an hent, goude-se eus tu ar park, e stumm ur biramidenn. Hag e c’hellit bezañ sur e vint dibennet ar wech a zeu, da lâret eo e vo tennet o fenndogenn diganto, peadra da lakaat buhez ar gwez- se en arvar. » Perc’henn eo war un ne- beud parkeier gwez tro-dro dezho, ha tae- riñ a ra pe wel ur seurt « lazhadeg » war an abeg ma ranker diorren ar wienn.

« Distruj a weler a bep tu », a ouzhpenn e vignon Yann, kenberc’henn war ur c’hoad meur a gant devezh arat, ennañ ur steudad gwez heverk e vefe sañ- set da vezañ diskoultret abalamour ma rankfe tremen ar wienn eno. Met nac’het eo bet gantañ. « N’o deus ket kredet troc’hañ ar gwez kant vloaz zo war vord an hent, met lakaat a raint da ziben- nañ ar gwez bihanoc’h, evel el lodenn-se eus an dachenn lec’h m’o deus kroget gant an dispak, hag a-benn ar fin e viro ouzh ar gwez da greskiñ er steudad-se », emezañ, keuz en e vouezh. « Reishañ tra a vefe bet douarañ ar wienn », a respont Jean- François de Ramecourt.

« En tu all da 50 % eus ar rouedad kas uhel-kenañ ar wienn optikel zo bet douaret, eme diouzh e du Departamant al Liger-Atlantel, bet goulennetaet gant Splann !. Un tamm mat keroc’h eo douarañ ar wienn eget dispakañ anezhi en aer, pezh a ya kalz buanoc’h war-zu hollad annezioù al Liger- Atlantel (a vo goloet 100 % tro 2025). »

Reuz ha freuz ivez e departamantoù Rannvro Breizh gant dispak ar c’has uhel-kenañ : « Meur a c’harzh zo bet distrujet, gant aon ma vefent direnkus », a zispleg Aline Dangin, teknikourez e Pondi, ha prezidantez kevredigezh teknisianed diazadoù doureier Breizh (ATBVB). « Pa vez dispaket ar wienn en aer e c’heller bezañ kazi sur e vo troc’het berr ar c’harzh en he c’hichen », a soñj diouzh e du Thibaut Preux, doua- roniour.

An dilennidi bet goulennataet gant Splann ! a lak ar pouez war goust ar rouedad ma vefe bet douaret penn-da-benn : « Gwell eo bet kavet gant ar Rannvro staliañ an tiriadoù par ma c’hell, kentoc’h eget douarañ ar wienn, re ger e vefe bet en holl d’an holl », a zispleg deomp Carole Le Béchec, dilen- net er C’huzul Rannvro ha prezidantez bodad an hin, treuzkemm ha bev-lies- seurted. « En tu all d’ur miliard a euroioù e vefe erru ar fakturenn » evel ma fell lâret da Vincent Alleno, aotrou maer Pleneventer ha bez-prezidant Mégalis, ar sindikad kemmesk e-karg eus ar « Distruj a weler a bep tu. » 37 raktres « Breizh Kas Uhel-kenañ ».

Daoust ha meneget e oa bet, er galv da ginnigoù kaset d’an em- bregerezhioù evit dispakañ an 50.000 kilometrad funioù, e oa ret dezho soursial eus ar girzhier ? Evit respont ouzh goulenn savet gant Splann !, Vincent Alleno a ranke an- zav ne ouie ket. Hag evit pezh a sell ar c’haier kargoù dalvez da steuñv evit an dispakañ, kaer hon eus bet goulenn anezhañ meur a wech di- gant Mégalis, tro wenn !

« Er c’he- nemglev dileuriañ ar servij publik gant an dileuradour Fibre44 e-karg eus an dispakañ gwienn ez eo mene- get sklaer engouestladur an embregerezh a-fed gwarez an endro », a respont diouzh e du Departamant al Liger-Atlantel en doa silet dre un addiviz e 2022 un di- feradenn evit strishaat marevezh an diskoultrañ etre ar 15 a viz Meurzh hag an 31 a viz Eost. Vincent Alleno, aotrou maer Pleneventer ha bez-prezidant Mégalis, ar sindikad kemmesk e-karg eus ar raktres « Breizh Kas Uhel-kenañ » a zispleg: « Moarvat eo bet teuk lec’hioù zo ar redi da ziskoultrañ, pezh ‘neus brou- det emzalc’hioù aet re bell ganti. »

« Lizhiri zo bet kaset gant an tiez-kêr1 “trugarez deoc’h da droc’hañ ho kirzhier evit ma vefe gellet lakaat ar wienn da dre- men”, ha gant tud zo eo bet soñjet e oa ret troc’hañ pep tra, padal ne veze goulen- net nemet un taol kempenn », a zispleg Aline Dangin, teknikourez ha prezidan- tez an l’ATBVB. « Resevet hon eus lizhiri gourdrouzus a venege e oamp rediet da ziskoultrañ dindan ar wienn, ha mene- get ouzhpenn e vefe kastizoù arc’hant ha lezennel kenkaz ne sentfemp ket, a ga- darna Jean-François de Ramecourt. Meur a berc’henn zo deredet da droc’hañ o girzhier d’ur metrad hanter diouzh al leur, pe tapet gant ar spont, pe entanet gant ar soñj ober. » Ar re o doa nac’het, pe ar re zievezh o deus tapet lizhiri rediañ, pe fakturenn an diskoultrañ kaset dezho gant an embregerezh2, pe gant an ti-kêr. Alain Cupcic, zo aotrou maer Kergrist- Moelo (22)3 ha bez-prezidant kumu- niezh kumunioù ar C’hreiz-Breizh (CCKB).

Ouzhpennañ a ra : « ur wech peus bet diskoultret hag eo bet staliet arwienn, ma tremenez an diskoultrerez ha m’eo troc’het ar wienn ganit, e vo dit-te da baeañ. Hag e kousto dit meur a vil euro evit dresañ ur wienn, hervez an hirder da gem- penn. Neuze ez eus bet kalz a dud o soñjal : ‘fell ket din poaniañ bep bloaz da droc’hañ ar c’harzh-se, neuze ez eus bet diskaret gwez e-leizh. Kement ma ‘eo bet ret d’an ti- kêr dont da lakaat e fri en afer ! »

Aline Dangin, teknikourez ha prezidan- tez an l’ATBVB. « Resevet hon eus lizhiri gourdrouzus a venege e oamp rediet da ziskoultrañ dindan ar wienn, ha mene- get ouzhpenn e vefe kastizoù arc’hant ha lezennel kenkaz ne sentfemp ket, a ga- darna Jean-François de Ramecourt. Meur a berc’henn zo deredet da droc’hañ o girzhier d’ur metrad hanter diouzh al leur, pe tapet gant ar spont, pe entanet gant ar soñj ober. » Ar re o doa nac’het, pe ar re zievezh o deus tapet lizhiri rediañ, pe fakturenn an diskoultrañ kaset dezho gant an embregerezh2, pe gant an ti-kêr. Alain Cupcic, zo aotrou maer Kergrist- Moelo (22)3 ha bez-prezidant kumu- niezh kumunioù ar C’hreiz-Breizh (CCKB).

Ouzhpennañ a ra : « ur wech peus bet diskoultret hag eo bet staliet ar wienn, ma tremenez an diskoultrerez ha m’eo troc’het ar wienn ganit, e vo dit-te da baeañ. Hag e kousto dit meur a vil euro evit dresañ ur wienn, hervez an hirder da gem- penn. Neuze ez eus bet kalz a dud o soñjal : ‘fell ket din poaniañ bep bloaz da droc’hañ ar c’harzh-se, neuze ez eus bet diskaret gwez e-leizh. Kement ma ‘eo bet ret d’an ti- kêr dont da lakaat e fri en afer ! »

El Liger-Atlantel eo bet ret d’an depar- tamant gourdrouz goude ma vefe bet troc’het re verr ar girzhier : « C’hoarvezet eo d’an annezidi pe da dud Ofis Frañs ar Vev-liesseurted (OFB) dont da c’hervel evit menegiñ e oa bet diskoultret en doare ne glote ket gant hon erbedadennoù. M’eo da vat labourioù kaset da benn war gont ar strollegezh e kasomp keloù d’an embrege- rezhioù evit degas da soñj d’ar skipailhoù a labour war an dachenn eus ar reolennoù e pleustr. » Ur gudenn all a sav : an diskoul- trañ-se, a zeu da ziskar gwez a-wechoù, n’int ket suj da ziskleriadenn ebet. Un doare tremen e-biou d’al lezenn bet roet da stalierien ar wienn, evel m’eo lakaet da c’houzout, ha gant keuz, e danevell miz Ebrel 2023 Kuzul jeneral ar boued, al labour-douar hag an tachennoù war ar maez (CGAAER)4, bet gouest- let d’ar girzhier.

« Gellet a reomp kenlabourat evit ma ne drofe ket an diskoultrañ da zrailherezh, eme David Rolland, implijad e kevread chaseourien Aodoù-an-Arvor. Ingal e c’hoarvez din kemer ar gaoz evit reiñ alioù d’ar berc’henned, diwar c’houlenn an tiez-kêr da skouer. Ha lod eus an deknisianed garzhaoueg a ra memes tra. »

El Liger-Atlantel eo bet skoulmet darempredoù etre dileurader Fibre44 hag an Afac – agro-foresterezh (kevre- digezh broadel « a labour evit ar gwez hag ar girzhier ») evit stummañ eil-ke- vratourien gouestlet d’an diskoultrañ. « Bewech ma oa posupl omp aet e darem- pred gant ar re a oa karget da staliañ ar wienn, evit ma vefe bet graet a-zoare, a resisa Julie Le Pollès. Met alies-kaer ne veze ken-emglev ebet gant an eil-kevra- tourien. » Meur a hini bet goulennataet gant Splann ! zo bet o venegiñ kudenn an eil-kevratourien, hag evito e oa ur skoilh diaes da zirouestlañ.

Gant strollegezhioù zo ez eus bet kavet gwell kemer al labourioù diskoultrañ e karg, hep gervel eil-kevratourien. War gumun Plouared, da skouer. « Rag- empentet eo bet an traoù ganeomp, dibla- set hon eus hor chanterioù diskoultrañ evit ma vefe graet ganeomp lec’h ma oa ar wienn da vezañ staliet, kuit d’an dud d’ober o-unan », a zispleg deomp Annie Bras-Denis, maerez ar ger-mañ eus aodoù Bro-Dreger.

Ha stummet eo bet ar gargidi lakaet da aozañ al labourioù, kuit na vefe bloñset ar gwez. « Ne impli- jont ket an diskoultrerezioù, pa vez drastet ar gwez ganto peurvuiañ », emezi c’hoazh. Dispakañ ar wienn « a vefe bet tremenet seizh mil gwech gwelloc’h ma vefe bet empentet en a-raok, aozet ha divizet etre an oberourien », eme Julie Le Pollès evit klozañ ganti. Siwazh, « diouzh pezh zo bet lâret deomp gant kalzig a dud eo bet labezet ar girzhier ».

Estreget ar wienn a gaver da ven- veg « modernizaat » hon doareoù bevañ hag a zistruj ar girzhier hag ar c’hleuzioù. C’hoarvez a ra e vefe troc’het gwez zo, pe en arvar da ve- zañ emaint, war zigarez « treuzkemm energiezh » zoken. E-tal Roazhon, e Saozon-Sevigneg, e komzer eus diskar 3.000 gwezenn evit staliañ panelloù foto-voltaek en o flas. « Pemp kilometr a girzhier bet plantet 7 pe 8 vloaz zo evit kempouezañ al linenn tren LTB, pa oa bet meur a zistruj evit sevel anezhi », evel ma tispleg deomp Edgar Blot, fulor ennañ.

Prezidant kevredigezh gwareziñ endro bevañ kêrioù traoñ Saozon eo. Aze, etre, an hent-houarn hag an hent-de- partamant e krog ar c’harzh da vezañ fonnus a-walc’h. Enni e kaver-e-touez re all- gwez derv, mesper, onn, kignez ha pabu pe hili-ho …kement seurt hag a zegemer ur vev-liested ledan a-walc’h.

« Pa soñjan emaint o vont da ziskar pep tra… N’eus ket tu ! », emezañ c’hoazh gant dipit. Moarvat e pado meur a vloaz an afer, peadra da reiñ amzer d’al laboused da neizhiañ didrabas. Padal n’eo ket bet ken laouen al laboused veze staliet a-hed hent-houarn Ar Mañs – Añje. Etre miz Ebrel ha miz Gouere 2019, pa oant gant o neizhiadur, eo tost da 3.000 gwezenn hir o fustoù bet drailhet gant rouedad an SNCF, an iskevredad e-karg eus empenn al linennoù hent- houarn. Degadoù a c’hegied du, a bennduiged hag a laouenaned a zo marvet ar bloaz-se moarvat. Tapet an embregerezh gant he daouarn er sac’h a-drugarez da implijidi Ofis Frañs ar vev-lies- seurted (OFB), ha kondaonet eo bet e miz Eost 2022 da baeañ 450.000 euro kastiz.

« Kompren a reer ar sammad kas- tiz ken uhel pa weler pegen grevus eo bet an drouk graet d’an endro, eme Benjamin Hogommat, gwiraer ar gevredigezh Frañs Natur Endro a oa kevrenn geode- del en afer, e-tal an LPO, Kevre Gwarez al Laboused. Emichañs, da heul ar var- nadenn-se, e vo aketusoc’h ar verourien embregerezhioù a bled gant al linennoù tredan ha gaz, pe an hentoù. »