Embregerezhioù bras rouanezed ar maezioù

by | 14 09 2022

Al labourerien-douar a zo ar re gentañ o vetanaat e Breizh… met eostad ar gaz n’aio ket ganto. Embregerezhioù bras an energiezh a vir gounidoù ar gaz produet, ha lakaat ar gouerien alese da bourvezer lastez tra ken.

  • N’hall ket al labourerien-douar talañ ouzh kevezerezh embregerezhioù energiezh.
  • Ur riskl a zo e teufe al labour-douar da vezañ ur benveg da servij ar produiñ gaz, na pa vefe cheñchet ar maezioù.
  • Ar metanaat dre ensinklaña (injection e galleg) vez graet brud dezhañ kalz met re ger e koust d’an desaverien loened, n’eo ket ken koustus d’an embregerezhioù bras energiezh.

Da ober biogaz e vez ezhomm aozennoù “metanus”, da lâret eo e zilaosk kalz metan. E-touez an 10 pennañ e kaver ar c’holza, kolo ha plouz an edeier, ar maiz ha distaoladennoù al loened. E traoñ ar podium emañ an hañvouez, an teilh moc’h ha saout. Breizh, e lec’h ma vez kalz labour-douar askoridik en devez kalz distaoladennoù loened, met an distaoladennoù metanus a vez rouesoc’h. Ken ma ‘z eo deuet war wel ur marc’had distaoladennoù labour-douar.

Dek vloaz ‘zo e veze an agro-vouederezh o paeañ al labourerien-douar da gaout an dizober eus bouzelloù ha stomokoù ar miliadoù a loened lazhet, betek 90 euro an donenn. Bremañ eo ar c’hontrol. Paeañ ‘ra al labourerien-douar, ha keroc’h kerañ, ouzhpenn 20 euro an donenn a-benn rastellat ar stripoù-se, aozenn prizius evit produiñ gaz. Klask a vez ivez war ar maiz er metanaaderezed, war goust an desaverien chatal o devez ezhomm anezhañ da vouetañ o loened (Lennit « Koll-boued ar metanaat »).

Seul niverusoc’h ar metannaderezed, seul greñvoc’h ar goulenn distaoladennoù. Seul uheloc’h neuze e kresk ar prizioù. Diaesoc’h diaesañ eta da labourerien-douar ‘zo paeañ an danvezioù o vouetañ o metanaaderez. Ken ne vo ket talvoudus ken ar staliadur.

Pa deu da vezañ start prenañ distaoladennoù labour-douar, e c’hell bezañ ret digeriñ kevala (capital e galleg) an embregerezh d’unan diavaez. Setu ar pezh a erru d’ar staliadurioù metan douget gant labourerien-douar a vez ret dezho digeriñ o c’hevala d’ar broduerien energiezh. Prenet, adprenet lodennoù, tamm-ha-tamm, ha n’emañ ket an dorn war o stal ken gant ar venajerien met gant gwerzherien energiezh. Degouezhet e oa bet c’hoazh er Vosges, hervez danevell ar Sened, embannet e miz Here 2021. Rak evit embregerezhioù e-giz Engie bioz, is-hentad da Engie, pe Fonroche biogaz, is-hentad ar strollad Total, n’eo ket ar priz ur gudenn. « Ar riskl a vefe tapet ar galloud gant oberourien diavaez a zo bras evit al labourerien-douar, rak dont a rafe da cheñch pal ar raktres », a zispleg an enklasker war an ekonomiezh e Skol-veur Roazhon 2, Alexandre Berthe.

« Ar re bourdet eo al labourerien-douar »

Aloubadeg ar maezioù gant ar werzherien energiezh a zo o kregiñ : e miz Meurzh tremenet e oa bet ur c’hammed ouzhpenn en tiez-feurm. E-kerzh saloñs al labour-douar e oa bet sinet un c’henemglev labour etre Total énergies hag an FNSEA, sindikad labour-douar mui niver, gant ar pal « sevel nerzhioù boutin e bed al labour-douar hag e takad an energiezhioù. ». Barregezhioù al labourerien-douar a vo rannet gant reoù firmoù liesvroadoù, evit diorren ar metanaat just a-walc’h. Met daoust ha kempouez eo an eskemm a seblant plaen war baper ?

Tostaat an daou ved o keveziñ an eil gant egile a zo risklus eme Pascal Grouiez, ekonomistour e Skol-veur Paris Cité : « Ezhommoù arc’hantaouiñ ar c’henstrolloù bihan [ labourerien-douar ]a c’houlakae digeriñ ar c’hevala d’ar posterien arc’hant diavaez d’al labour-douar. Daoust ma vefent bihan-niver e c’hellfent rediañ al labourerien-douar da implij danvez na deu ket eus al labour-douar.», pri ar staliadurioù puraat da skouer, ma kaver «louzoù antibiotek pe metaloù pounner a c’hell saotrañ an douaroù » Ar metanaadur a brodu dijesta a vez ledet war ar parkeier evel temz. Nann-noazusted an dijesta-se a zo hollbouezus evit an endro hag ar yec’hed e-giz ma tispleger el lodenn « Ar staliadurioù metanaat a c’hello bezañ klusterioù kleñvedoù an deizioù da zont ».

D’ar c’houstoù da sevel ar staliadur e vez dav ouzhpennañ a c’houstoù da zerc’hel ar metanaaderez, pe c’hoazh koust un teknikour arbennik da implijad. Ar fakturenn da zerc’hel ar staliadur a gendalc’h da astenn. Koustusoc’h e vo c’hoazh evit ar metanaat dre ensinklañ. An teknik-se a ro tro da ensinklañ metan er rouedad gaz, met koustus-tre e vez. Tro 5 million a eurioù e koust dre vras pep staliadur. Evit ma vefe talvoudus e tle beveziñ etre 10 000 ha 15 000 tonennad ar bloaz. Da lâret eo ouzhpenn 30 tonennad distaoladennoù da gavout bemdez ha paeañ anezho a vez da ober.

An deknologiezh-se “dre ensinklañ” ‘z eus muioc’h muiañ anezhi. Graet e vez ar seizh gwellañ da lakaat anezhi da ziorren. En 2018 e erbed al lezenn Egalim kreñvaat danframmoù evit kaout rouedadoù treuzkas gaz. Pa vez savet ur metanaaderez nevez e-kichen ur rouedad gaz e vez ret dezhi bezañ dre ensinklañ. E miz Meurzh diwezhañ e oa digresket ar priz liammañ d’ar rouedad evit ar staliadurioù metanaat : 60 % ar frejoù, tro 100 euro ar metrad, a vez kemeret en karg gant ar strollegezhioù. Gant kemend-all a skoazelloù e vez start mirout ouzh an ensinklañ. Ar metanaat dre genbroduiñ na seblant ket desach kement ken. An deknologiezh-se, koshoc’h a cheñch ar gaz en tommder hag en tredan. O postañ tro 2 vilion a euroioù e ro tro da verañ kementadoù bihanoc’h, tro 5 000 tonennad materi ar bloaz.

Keroc’h met talvoudusoc’h ivez e vez an ensinklañ. Er-maez ar jeu e vez ar re n’hellont ket postañ 5 million a euroioù ha sammañ kargoù bouetañ ouzhpenn da derc’hel ar vetanaaderez. Ar re a vez o koll eo an desaverien chatal. Ar re a vez o talañ ouzh prizioù al laezh, prizioù ar moc’h o vont hag o tont bloavezhioù ‘zo, ar re a vez o vanifestiñ, ar re a vez graet kriz d’o goproù, a wel o embregerezh oc’h echuiñ el lez-varn kenwerzh.

En un notenn eus miz Eost 2020 gourc’hemennet gant ministrerezh al Labour-douar, e skriv Alexandre Berthe, armerzhour e Skol-veur Roazhon 2 : « hep yalc’hadoù arc’hant publik, n’hello moarvat nemet al labourerien-douar ar solutañ o c’hontoù dibab ar metanaat dre ensinklañ, ar pezh a lakae dre an ober darn vrasañ an desaverien chatal.». Ur bloaz da c’houde, e miz Gouere 2021, e geneil Pascal Grouiez en doa ouzhpennet e oa erbedoù en ensinklañ « ne c’hortozont mann nemet evit raktresoù a seurt-se, kaout produerien ed pe unvezioù metanaat o tigeriñ o c’hevala da bosterien arc’hant maez-labour-douar, ha ral-tre d’al labourerien-douar o unan. ».

Pe c’hoazh e-giz ma lavar Daniel Salmon, senedour EELV Il-ha-Gwilun ha daneveller ur studiadenn gant ar Sened war an hentad e miz Here 2021 : « Ar re a vez bourdet eo al labourerien-douar. »

Un dreist-gounid evit ar werzherien energiezh

Kambr Labour-douar Breizh a wel se mat ivez. E-barzh un ali e skriv en 2019 : « Pa c’hell diorren ar metanaat bezañ un dro kaer evit Breizh, e fell deomp e teufe ar gounid armerzhel reizh d’ar gouerien. O rol na dle ket bezañ miret d’ar c’has hañvouez pe da dalvoudekaat an dijesta el labour-douar. » Hervez an armerzhour Alexandre Berthe en ur pennad en 2020 : « Marteze emaomp e kreiz ar roudour evit pimpatrom unvezioù metanaat gall an-labour-douar, e lec’h ma ne vez al labourer-douar ur pourvezer danvez tra ken. »

Ha se a erru just a-walc’h. Engie bioz a ra brud war e lec’hienn internet : « E Breizh e kinnigomp skuilhadegoù “gwrizioù en aer”. Ganeomp-ni hon unan e vez graet ar skuilhadeg hag aozañ a reomp dasparzh ar volumoù hag ar redoù dre gendiviz gant an diekaerien (den e penn un atant). » Ur marc’had e lec’h ma tilez ar menajer ar merañ distaoladennoù hag e steuñv skuilhadeg, hag Engie bioz a zastum evit nebeut an danvez kentañ da vetanaat. « Tout ar venajerien ne fell ket dezho ober metan. », a gas da soñj Armelle Damiano, renerez an Aile, ajañs lec’hel an energiezh / agence locale de l’énergie, a vez oc’h heuliañ un toullad mat a raktresoù er rannvro.

Klouaraat a ra ar riskloù kemer ar galloud gant embregerezhioù bras an energiezh : « E Breizh e vez stag ar metanaat ouzh al labour-douar, istorel eo, an danvezioù kentañ a vez deus al labour-douar, an douaroù a vez ivez, ar skuilhadegoù dijesta o devez ezhomm douaroù : kenglotañ a ra pep tra evit ma chomfe ar metanaat etre daouarn al labourerien-douar. ». N’eo ket rannet al lavaroù-mañ gant Pascal Grouiez, armerzhour, en un notenn embannet gantañ en hañv-mañ : « N’eo ket sûr e teuio a-benn al labourerien-douar, er fin, da vezañ aktourien pennañ ar metanaat. » Dreist-holl pa n’eus ket paotr-saout ebet ken da virout ouzh kevezerezh re greñv etre labourerien-douar ha gwerzherien energiezh. Jean-Marc Onno, bez-prezidant kevredigezh labourerien-douar metanaerien Frañs pe AAMF, a lak war wel ar brefeded na reont ket o labour : « Unan war ar renk evit ar metanaat en devez da brouiñ n’emañ ket oc’h ober kevezerezh gant ur staliadur a zo anezhi, dreist-holl evit pourvez an distaoladennoù. Goude-se e ro ar prefed e aotre. E gwirionez ne vez ket graet. »

Kantadoù a staliadurioù metanaat war ar stern e Breizh

Klikit war ar gartenn a-benn ma vefe brasoc’h

An AAMF he deus c’hoant e chomfe ar metanaat dindan mererez al labourerien-douar dezho da gaout orinoù liesseurt d’ar goproù. Ur respont kreñv da gemmoù prizioù al laezh, ar moc’h, o deus diskaret meur a di-feurm, ha roet tro da reoù all kreskiñ. Atantoù brasoc’h brasañ a framm gweledva hag armerzh Breizh. Pa weler pegen ker e vez sevel ur raktres metanaat dre ensinklañ eo anat n’eus nemet al labourerien-douar brasañ hag embregerezhioù an energiezh a c’hell paeañ. Peadra da vagañ ar gwask war an douaroù muioc’h c’hoazh eget ar pezh a zo evit poent, ha dispenn ar girzhier da heul  (Lennit « Koll-boued ar metanaat »). Er bloavezhioù da zont e c’hallfe cheñch implij maezioù Breizh, an neuz ivez.

E Breizh hag e Broioù al Liger e renabler 307 unvez metanaat oberiant d’ar 1 a viz Genver ar bloaz-mañ, ha 205 ouzhpenn a zo war ar stern. Muioc’h eget daougementiñ a raio Breizh an niver a vetanaaderezioù dre ensinklañ er bloaz da zont. Darn vrasañ an desaverien na dennint ket splet eus se, ha ken buan e vo startoc’h dezho c’hoazh kaout boued loened. Total, Engie, hag all, o deus naon du o welet ar maezioù boulc’het dezho.

Julie Lallouët-Geffroy ha Raphaël Baldos

Titouroù da gas deomp ? Skrivit da splann [@] riseup.net hag e vo displeget deoc’h penaos ober a-benn kas deomp dokumentoù e surentez.

Metan : bec’h d’an atant

Metanaat kousto pe gousto

Koll-boued ar metanaat

Metanaat, yec’hed mat !

Koumanantit d'hon c'heleier

Resevit bep miz danvezioù nevez flamm dre vail ha bezit kelaouet eus hon enklaskoù nevez, e brezhoneg. Digoust eo ! (e galleg amañ)

E brezhoneg ? Ou en français ?

Vous pouvez visiter notre site en breton ou fermer cette fenêtre pour continuer votre navigation.

Soutiendrez-vous notre journalisme d'enquête ?

En tant que journalistes, nous avons fondé Splann ! pour mener des enquêtes au long cours sur des sujets sensibles qui touchent à la Bretagne. Vous pouvez lire ici nos motivations.

Notre mission exige de rester indépendants de toute puissance politique et d'argent. Les contributions de nos lectrices et lecteurs sont donc essentielles pour financer un travail gourmand en ressources et garder nos articles accessibles à tous. Si vous le pouvez, envisagez de nous faire un don ponctuel, mensuel ou annuel. Il ouvre droit à une réduction d'impôt. Merci.